Sepet

BİLİMİX ELÇİLERİ YAZIYOR | İlknur Mert

MERHABA BİLİM HER YER SEN VE FİZİK KOKUYOR

Bilim ve fizik kokan dünyamızın içinde, bu kokuyu fark edip ciğerlerinize kadar çekmeniz dileğiyle…

Haydi öncelikle bilim ve fizik kokan küçük hayatlardan başlayalım. Bir akvaryum içinde kırmızı balığımız olsun ve tıpkı göldeki arkadaşı kırmızı balık gibi kıvrıla kıvrıla yüzüyor olsun…Akvaryum içerisinde onun yaşam alanı için gerekli besin, kum ve ışık sağlansın. Kum hep akvaryum tabanında, bitkiler ise ona tutunmuş biçimde hayatlarını sürdürürken, kırmızı balık canı istediğinde su yüzeyinde, istediğinde daha derinlerde… Nasıl yapıyor bunu? Belki de fizik kanunlarını doğuştan biliyor… Şanslı! Kırmızı balığımız su yüzeyine çıkmak istediğinde hava keselerini hava ile doldurur ve bu sayede özkütlesini küçültür. Balığın özkütlesi suyun öz kütlesinden daha küçük olduğu için balık su yüzeyine rahatlıkla çıkar. Derinlere inmek istediğinde ise hava keselerini boşaltarak özkütlesini suyun özkütlesinden büyük hale getirir. Kıvrıla kıvrıla özkütlesini azaltıp artırarak kendi hayat sahasında rahatça yaşar.

Şimdi akıllı balıklarımızdan evimizin mutfağına girmeye ne dersiniz? Hangimiz bilirdik ki anneler birer bilim insanı. Mutfaktan gelen taze yemek kokularının ardındaki bilim ve fizik kokusunu biraz olsun hissetmeye ne dersiniz? Çorba yaparken tahta kaşık kullanan annelerimiz, bir pasta keserken bıçağı ıslatan, üzeri pürüzsüz olsun diye yaptığı pudingi dolaba kaldıran annemiz, bilmeden bilim mutfağında şeflik yapıyor. Niçin pudingi dolaba koyuyor biliyor musunuz? Sıcaklık azaldıkça yüzey gerilimi artacaktır ve pudingin efsane tadının yanında görüntüsü de güzel olacaktır.

Peki gözleme yerken hiç içinde bilim olduğunu düşündünüz mü? En çok neyli gözleme seversiniz? Patatesli, peynirli, kaşarlı? Acaba hepsi aynı sürede mi pişiyordur? Veya kararsız kalıp üçünden de yaptırsak hangisi daha çabuk soğur? Gözlemeci teyzeye sordum ve beklenen cevap geldi.Elbette deneyimlediği için sorunun cevabını doğru bildi. Patatesin öz ısısı peynirden daha büyük olduğu için geç soğuyacaktır. Aman dilinizi yakmayın. Merhaba gözlemeci teyze bilim ve fizik kokuyorsun.Tercihinizi bilim ve fizikten yana kullanın.

Gözlemenin içindeki bilim kokusunu hissettiğimize göre gelin birazda yediğimiz gözlemeleri yakabileceğimiz sahaya gidelim. Bir futbol müsabakasında futbolcular neden çivili ayakkabı (krampon) giyer?

Kaygan olan çimlerde koşmak daha rahat hale gelir çünkü ayak yere daha rahat tutunur. Sebebin ne olduğunu merak ettiniz mi? Basınç… Futbolcu yere basarken uyguladığı kuvvet kendi ağırlığıdır ve bu ağırlık sahaya bir kuvvet uygular. Normal birspor ayakkabısının taban alanının kaplayacağı yüzey alanı, çivili bir spor ayakkabısının kaplayacağı yüzey alanından büyüktür. Çiviler yardımıyla yüzey alanı azaltılarak basınç artırılır ve böylece çim sahaya futbolcunun ayaklarının tutunması sağlanır.

Peki uzun yol şoförleri; tır kullanan amcalar… Sizce kütlesi epey büyük bir araç olan tırı, kaldırabilir misiniz? Evet! Nasıl mı? Cevap basit makineler. Yoldan kaybedip, kuvvetten kazanarak. Bir basit makine olan, palangalar sayesinde bu işi yapmak oldukça rahat! İp sayısını, makara sayısını uygun biçimde ayarladığınızda neden olmasın? Basit makinelerin çalışma prensibinde kuvvetten kazanç var ise yoldan kayıp, yoldan kazanç var ise kuvvetten kayıp vardır. İp sayısı ve makara sayısının artması yoldan kaybı, yüke göre daha az kuvvetle tırı kaldırabilmemiz ise kuvvet kazancını anlatır. Hayat da böyle değil mi? Bir konu üzerinde zaman harcayıp çalışırsanız o konuda uzman olursunuz. Verimli zaman kaybı, kazanç olarak yeni bilgileri getirir ve bu bilgiler sayesinde bilim ve fizik kokusunu her zaman doğada, günlük hayatınızda hissedebilirsiniz.

Merhaba bilim ve fizik her yer siz kokuyor !!!

Fen Bilimleri Öğretmeni İlknur Mert